Door Dr.  Leonard Hofstra

Weinig onderwerpen binnen onze gezondheid zorgen voor zoveel verwarring bij patiënten als het gebruik van alcohol. Decennialang herhalen artsen dat “een glas wijn per dag de dokter op afstand houdt”, gesteund door de zogeheten Franse paradox. In Frankrijk observeren onderzoekers dat haar inwoners ondanks vetrijk eten en regelmatige wijnconsumptie weinig sterfte aan hartziekten hadden. Meta‑analyses uit de jaren negentig en vroege jaren 2000 suggereren zelfs een J‑vormige curve waarbij lichte drinkers minder cardiale sterfte hadden dan geheelonthouders. Wel was ook toen al duidelijk dat zwaar drinken schadelijk was. Dit verhaal wordt versterkt door onderzoek naar resveratrol, een polyfenol uit druivenschillen dat sirtuïne‑enzymen zou activeren en de levensverlengende effecten van calorierestrictie bij muizen nabootst.

Maar de cardiovasculaire inzichten zijn geëvolueerd, daarmee ook ons advies. Twee belangrijke ontwikkelingen hebben het idee van alcohol als cardioprotectief middel ondergraven. Ten eerste beseften onderzoekers dat vroege observationele studies sterk vertekend waren: "niet--drinkers" waren vaak voormalige zware drinkers of mensen die te kwetsbaar waren om alcohol te consumeren. Ook bleek dat lichte drinkers doorgaans een gezonder dieet en een hogere sociaaleconomische status hadden.  Wanneer nooit-drinkers werden onderscheiden van ex-drinkers verdween het vermeende voordeel van één tot twee drankjes per dag  vrijwel volledig. Het rapport Review of Evidence on Alcohol and Health (NASEM 2025) vond nog een lichte associatie tussen matig drinken en lagere sterfte aan cardiovasculaire ziekten, en merkte op dat zwaar drinken ondubbelzinnig het risico op myocardinfarcten en hersenbloedingen verhoogt. Een recent wetenschappelijk standpunt van de American Heart Association komt tot een vergelijkbare conclusie: de gegevens over het voordeel van licht drinken zijn flinterdun.

Ten tweede ziet het risicoprofiel van alcohol er slechter uit wanneer je breder kijkt dan het hart alleen. Alcohol staat nu te boek als een kankerverwekkend middel. Zelfs kleine hoeveelheden verhogen het risico op borst‑, colorectale en andere vormen van kanker. De World Heart Federation benadrukt dat geen enkele hoeveelheid alcohol veilig is en dat zelfs kleine hoeveelheden het risico op coronaire ziekte, beroerte, hartfalen, cardiomyopathie en atriumfibrilleren kunnen vergroten. De positieve effecten van alcohol op HDL‑cholesterol en plaatjesfunctie zijn marginaal en worden ruimschoots tenietgedaan door de neiging van alcohol om de bloeddruk te verhogen en hartritmestoornissen uit te lokken. Ook  de hype over resveratrol/sirtuïne‑verhaal blijkt inmiddels een mythe. De doses resveratrol die in proeven in het lab werden gebruikt, kwamen overeen met het drinken van honderden glazen wijn.

Wat kunnen we met deze nieuwe inzichten?

Het geromantiseerde beeld van rode wijn als beschermer van het hart behoort tot een ander tijdperk. We begrijpen nu dat de vermeende voordelen van matig drinken waarschijnlijk statistische artefacten waren, terwijl de nadelen van alcohol verstrekkend zijn. Denk hierbij ook aan de impact op verkeersongelukken, huiselijk geweld en het destructieve effect van verslaving.  De boodschap is dat er geen veilig niveau van alcoholgebruik is.  Adviseer bij drinkende patiënten matiging, en bespreek de risico’s. Wat ook helpt is aangeven dat helemaal geen alcohol door steeds meer Nederlanders wordt omarmd. Hiermee creëer je de nieuwe sociale norm van (close to) zero tolerance.